دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

388

تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )

و در درون نقشهايى در مقابل پسزمينه‌اى از تپه‌هاى نقشپرداخته با رنگهاى سحرآميز ، شكل گرفته است . تاريخ اين نگاره‌ها براى سچوكين سؤال برانگيز بوده است چون آنها را با نگاره‌هاى خمسه نظامى - موجود در كتابخانه توپ‌قاپى ( خزينه ، 1510 ) به تاريخ 906 / 1501 - مقايسه كرده و شبيه هم دانسته است . ولى با نگاره‌هايى كه به نظر او در سال 1570 م . بدانها افزوده شده است « 1 » . با اين همه به نظر مىرسد كه تاريخ صفحه آخر اين نسخه نه فقط تغيير يافته ، بلكه نگاره‌ها هم از نظر رنگ‌آميزى متعلق به يك دورهء پيشرفته است و تاريخ اصلى آنها مىبايد در حدود سال 1400 م . باشد « 2 » . زيبايى كامل سبك آغازين دوره تيمورى در نگارگرى ، نخستين بار در دو گلچين قابل رؤيت است كه در سال 813 / 11 - 1410 براى اسكندر سلطان اجرا شده است . ويژگيها و مشخصه‌هاى اين نگاره‌ها عبارت‌اند از : آزادى زياد در حركت ، حركت پيكره‌ها در فضا ، تجربه در انتقال شكل و قالب معمارى ؛ « تالار مدور هفت پيكر » كه هر كدام در حالتى متفاوت قرار دارد « 3 » ؛ منظره فضايى كعبه همراه با چادرهاى باروح حاجيان در بيابان بيرون ديوارهاى مكه ؛ راهنمايى اسكندر با شمعى به سوى غار اعتكاف از يك راه پرسنگلاخ و زير آسمان كبود شبانه ؛ حجارى روى سنگ با تصويرى از فرهاد كه شيرين را با اسبش در بيستون حمل مىكند « 4 » . در صحنه مهتابگونى ديگر از افسانه اسكندر ، او را نشان مىدهد كه پنهانى در حال نگريستن به درياچه حوريان دريايى است و اين صحنه در دو تعبير شكل يافته كه يكى از آن‌ها در اين دو گلچين آمده است . بايد گفت كه اين سبك در اينجا به اوج خود رسيده است . مفهوم تخيلى و بيان تغزلى در اينجا يك رسانه كامل ( كامل از نظر اندازه ، احساس و رنگ‌پردازى ) پيدا كرده است . اين تصاوير نقطهء عطفى در تاريخ مكتب نگارگرى ايران است : اين مكتب دوران صباوت را با سرعت طى كرده و به دوران بهار زندگانى مكتب تيمورى گام نهاده است . اسكندر در سال 817 / 1414 به مرگ زودرس از بين رفت و هدايت اين مكتب پس از يك دوره كوتاه - كه در خلال آن پسرعمويش ابراهيم بن شاهرخ سنت نقاشى شيراز را به پايتخت خود اصفهان منتقل كرد - در سال 823 / 1420 به دست برادرش بايسنقر در هرات - تختگاه پدرش - افتاد .

--> ( 1 ) - نشريه Syria ، جلد XLII ( 1965 م . ) صص 40 - 137 ؛ و نيز نگاه كنيد به اثر او با عنوان La Peinture Turque d apres les munuscrits Ilustres ( پاريس ، 1966 م . ) ، ص 64 ، شماره 27 . ( 2 ) - نگاه كنيد به پوگا چنكوا ورمپل ، istoriya iskusstv Uzbekistana ، ص 290 ، تصويرهاى 280 ، 285 ، نقشپردازى برگ گياهان در 1950 . T . پيشتر در شاهنامه شيراز به تاريخ 1370 م . ( خزينه ، 1511 ، V 105 . Fol ) آمده است . ( 3 ) - گرى ، نقاشى ايران ، ( 1961 م . ) ، ص 75 . ( 4 ) - سچوكين ، Manuscrits Timurides ، تصاوير XVII .